وی افزود: شمس همچنین بر ضرورت برخورد مهرآمیز حتی با دشمن تأکید می‌کند؛ زیرا پاسخ‌دادن به کینه با کینه، چرخه دشمنی را تداوم می‌بخشد، اما رفتار همراه با مهر می‌تواند انتظارات مبتنی بر خشم و خصومت را تغییر دهد و راهی برای کاهش فاصله‌ها بگشاید.
پذیرش حقیقت فراتر از اختلاف‌های مذهبی
بوزکورت در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به روایتی از شمس درباره مواجهه با پیروان مذاهب مختلف، بر اهمیت پذیرش سخن درست و پرهیز از تعصب تأکید کرد.
وی با بیان اینکه اختلاف در باورها نباید مانع شناخت حقیقت شود، به روایتی از «مقالات شمس» اشاره کرد که در آن، شمس از احترام به فردی با گرایش مذهبی متفاوت سخن می‌گوید؛ روایتی که می‌توان آن را نشانه‌ای از ضرورت عبور از مرزبندی‌های فرقه‌ای و توجه به حقیقت دانست.
این استاد زبان و ادبیات فارسی در جمع‌بندی سخنان خود، اندیشه شمس تبریزی را واجد ظرفیت‌هایی مهم برای گفت‌وگو درباره صلح و همزیستی دانست؛ اندیشه‌ای که در آن، خودشناسی، حرمت دل، پرهیز از داوری شتاب‌زده، دوستی با دیگران و مهار هوای نفس، به‌عنوان زمینه‌های شکل‌گیری صلح و وحدت در زندگی فردی و اجتماعی مطرح می‌شوند.
🔹در پیام رسان ها همراه ما باشید …
🔹eitaa.com/shahrdarikhoy_ir
🔹https://ble.ir/shahrdarikhoy_ir
🔹https://splus.ir/shahrdarikhoy_ir
🔹rubika.ir/shahrdarikhoy_ir
🔹eitaa.com/shams_e_tabrizi
🔹www.shamstabrizi.ir
🔹t.me/shams_e_tabrizi
دکتر کامران بوزکورت، استاد زبان و ادبیات فارسی در استانبول ترکیه، با بررسی دیدگاه‌های شمس تبریزی در کتاب «مقالات شمس»، شناخت کرامت انسان، پرهیز از داوری درباره دیگران، محوریت دل در سلوک معنوی و ترک جنگ و مخالفت را از مهم‌ترین مؤلفه‌های اندیشه شمس در مسیر تحقق صلح و وحدت دانست.
دکتر کامران بوزکورت در دوازدهمین همایش بین‌المللی شمس و مولانا در خوی، در سخنرانی خود با عنوان «قبله دل و صلح کل در مقالات شمس تبریزی»، به تبیین جایگاه انسان و دل در اندیشه شمس پرداخت و تأکید کرد که آموزه‌های این عارف بزرگ، از شناخت ارزش وجودی انسان آغاز می‌شود و به دوستی با دیگران، پرهیز از تعصب و ضرورت صلح و یگانگی می‌رسد.
وی با استناد به بخش‌هایی از «مقالات شمس» اظهار کرد: شمس تبریزی جایگاهی بلند برای انسان قائل است و رسیدن به حقیقت را نه در پیمودن صرف مسیرهای بیرونی، بلکه در شناخت خویشتن و گشوده‌شدن دل جست‌وجو می‌کند.
بوزکورت با اشاره به سخنان شمس درباره ارزش انسان افزود: در نگاه شمس، همه عالم در وجود انسان قابل شناخت است و خودشناسی راهی برای رسیدن به شناختی عمیق‌تر از جهان و حقیقت به شمار می‌رود. از این منظر، کرامت انسان با ظاهر، موقعیت اجتماعی یا ادعاهای او سنجیده نمی‌شود، بلکه به ظرفیت درونی و امکان دستیابی او به حقیقت ارتباط دارد.
پرهیز از داوری و گشودن افق دوستی با دیگران
این استاد زبان و ادبیات فارسی در ادامه، نگاه شمس تبریزی به دیگران، به‌ویژه کسانی را که از منظر اعتقادی با او تفاوت دارند، از محورهای مهم اندیشه او دانست و گفت: شمس در «مقالات» از دوستی با کافران سخن می‌گوید و یادآور می‌شود که نباید انسان‌ها را صرفاً بر اساس ادعاها و باورهای ظاهری‌شان داوری کرد.
وی با اشاره به روایت‌هایی از رفتار شمس با پیروان دیگر ادیان اظهار کرد: در نگاه شمس، تفاوت‌های اعتقادی لزوماً مانع دوستی و هم‌نشینی نیست. او حتی از حضور در کلیسا و دیدار با کسانی سخن می‌گوید که از نظر دینی با او تفاوت دارند؛ رویکردی که بر امکان ارتباط انسانی فراتر از مرزبندی‌های ظاهری تأکید می‌کند.
بوزکورت با یادآوری سخنی مشهور از یونس امره، شاعر و عارف آناتولی، با این مضمون که «مخلوق را دوست بدار به خاطر خالق»، این نگرش را با یکی از مضامین شناخته‌شده عرفان آناتولی پیوند داد و افزود: احترام به انسان‌ها و مهرورزی به آنان، فارغ از تفاوت‌های اعتقادی، در امتداد نگاه عرفانی به آفرینش و آفریدگار قرار دارد.
وی همچنین با اشاره به تأکید شمس بر پرهیز از بدگمانی گفت: شمس در داوری درباره انسان‌ها، احتمال تحول و دگرگونی درونی آنان را نیز در نظر می‌گیرد و از قضاوت قطعی بر اساس وضعیت کنونی افراد پرهیز می‌کند. این نگاه با مضمون برخی ابیات مولانا در مثنوی نیز هم‌خوانی دارد؛ آنجا که انسان را از تحقیر دیگران و داوری شتاب‌زده درباره سرانجام آنان برحذر می‌دارد.
دل؛ مدرسه معرفت و خانه خدا
بوزکورت بخش دیگری از سخنان خود را به جایگاه دل در اندیشه شمس اختصاص داد و با اشاره به تعبیرهای او در «مقالات شمس» گفت: دل در نگاه شمس صرفاً جایگاه عواطف نیست، بلکه مرکز شناخت، تجربه معنوی و ارتباط انسان با حقیقت است.
وی با استناد به تعبیر شمس درباره «مدرسه» و «محیط» دل، خاطرنشان کرد که در این نگرش، معرفت حقیقی به فضای ظاهری و محدود مدرسه و آموزش رسمی منحصر نمی‌شود؛ بلکه دل انسان می‌تواند عرصه‌ای گسترده برای دریافت حقیقت باشد.
این پژوهشگر با اشاره به روایت شمس درباره کعبه و حرمت دل انسان افزود: در یکی از حکایت‌های نقل‌شده در «مقالات»، شمس با مقایسه خانه خدا و دل انسان، بر اهمیت باطن و حقیقت درونی تأکید می‌کند. پیام این روایت آن است که نباید در ظاهر مناسک متوقف ماند و از حقیقتی که این مناسک برای هدایت انسان به سوی آن شکل گرفته‌اند، غافل شد.
وی ادامه داد: شمس با طرح این مضامین، مخاطب را از توجه صرف به صورت‌های بیرونی به سوی شناخت حقیقت درونی سوق می‌دهد؛ رویکردی که در فهم او از عبادت، معرفت و رابطه انسان با خدا جایگاهی محوری دارد.
سرچشمه جنگ، پیروی از هوای نفس است
استاد دانشگاه در استانبول، در ادامه سخنرانی خود، دیدگاه شمس درباره جنگ، مخالفت و راه‌های دستیابی به صلح را تشریح کرد و گفت: شمس سرچشمه بسیاری از کشمکش‌ها را در پیروی انسان از هوای نفس می‌بیند و بر این باور است که تا زمانی که انسان از اسارت خواهش‌ها و خودخواهی‌های خویش رها نشود، دستیابی به صلح پایدار دشوار خواهد بود.
بوزکورت با اشاره به سخنان شمس درباره ترک جنگ و مخالفت اظهار کرد: در این نگاه، صلح تنها به معنای پایان درگیری آشکار نیست، بلکه مستلزم تغییر در رفتار، گفتار و نحوه مواجهه انسان با دیگران است. فردی که در پی صلح است، باید چنان سخن بگوید و رفتار کند که زمینه رفع کدورت، کاهش رنجش و بازگشت به تفاهم فراهم شود.