دکتر شهرام پازوکی، پژوهشگر فلسفه و عرفان و عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، در دوازدهمین همایش بین‌المللی شمس و مولانا در خوی، با تأکید بر ضرورت نگاهی فراتر از دوگانه‌سازی میان جنگ و صلح گفت: ستیز و آشتی، هر دو از تجربه‌های اصیل و بنیادین حیات انسانی و جهان هستند و نمی‌توان یکی را به نفع دیگری حذف کرد.
وی با اشاره به نسبت میان «کثرت و وحدت» اظهار کرد: جهان، جهان کثرت، تفاوت و رنگارنگی است و در عین حال، در پس این کثرت، وحدتی بنیادین وجود دارد؛ از این رو، برای فهم هستی باید هم تجربه کثرت و هم تجربه وحدت را جدی گرفت.
پازوکی با اشاره به برخی دیدگاه‌های فلسفی از یونان باستان تا عرفان اسلامی افزود: ستیز و کشاکش، تنها عامل ویرانی نیست، بلکه می‌تواند منشأ پیدایش و آفرینش باشد؛ همان‌گونه که آشتی و ثبات نیز می‌توانند زمینه‌ساز وحدت و انسجام شوند. جهان بدون حرکت، تغییر و دگرگونی، به رکود و ایستایی خواهد رسید.
این پژوهشگر فلسفه و عرفان با بیان اینکه این دوگانگی در آموزه‌های عرفانی نیز قابل مشاهده است، تصریح کرد: در نظام اسماء الهی، ظهور و تحقق هر اسم با دیگر اسماء در پیوند است و در این کشمکش و تعامل، حقیقت واحد هستی در قالب کثرت و دگرگونی خود را آشکار می‌کند.
وی با استناد به اندیشه شمس و مولانا خاطرنشان کرد: مشکل انسان آن است که گاه به دلیل تنگی افق نگاه خود، تنها یک سوی واقعیت را می‌بیند؛ در حالی که عالم بسیار گسترده‌تر از آن است که بتوان آن را در یک برداشت محدود خلاصه کرد.
پازوکی با اشاره به مضامین آثار مولانا و شمس، جنگ را دارای دو چهره دانست و گفت: همان‌گونه که با ستیز ویرانگر مواجهیم، «ستیز آفرینشگر» نیز وجود دارد و همان‌طور که آشتی می‌تواند آفرینشگر باشد، امکان «آشتی ویرانگر» نیز مطرح است.
وی در پایان تأکید کرد: مسئله اساسی، رسیدن به افقی است که به انسان امکان دهد هر دو سوی این تجربه‌ها و تجلیات هستی را در کنار یکدیگر ببیند و از نگاه یک‌جانبه به ستیز یا آشتی پرهیز کند.